وقتی سبزیجات وارد اسموکر باربیکیو میشوند، به دلیل دو عامل که همزمان عمل میکنند، واقعاً زنده میشوند: واکنش مایرد و جذب عالی دود توسط آنها. حرارت ملایم اجازه میدهد اسیدهای آمینه با قندها در گیاهان ترکیب شوند و طعمهای خیرهکنندهٔ بادامی و کاراملی را که ما دوست داریم ایجاد کنند؛ این پدیده بهویژه در قارچها، چغندر و هویج قابل مشاهده است. در عین حال، سبزیجات نسبت به اندازهشان دارای منافذ ریز فراوان و سطح تماس بسیار گستردهای هستند، بنابراین رایحههای دودی را بسیار سریعتر از گوشت جذب میکنند. اسموک کردن به جای پختن در فر باعث میشود بخار درون سبزیجات محبوس نشود و آنها از بیرون ترد باقی بمانند، در عین حال شیرینی ذاتیشان برجستهتر میشود. ترکیب این دو اثر، سبزیجات معمولی را ناگهان به چیزی ویژه تبدیل میکند که پر از نکتههای طعمی ناشی از آتش چوبی است و بهطور کامل بین نُتهای شیرین و خوشطعم تعادل برقرار میکند.
یک مطالعهٔ انجامشده در سال ۲۰۲۳ توسط دانشگاه آرکانزاس مقایسهای بین فلفل دلمهای و بادمجان دودی و قهوهایشده با استفاده از تحلیل حسی و کروماتوگرافی گازی انجام داد و برتری متمایز این سبزیجات در روش دودیکردن را تأیید کرد. نمونههای دودی از بهبود قابلتوجهی در ویژگیهای گاسترونومیکی برخوردار بودند:
| METRIC | سبزیجات دودی | سبزیجات داغ کبابی |
|---|---|---|
| پیچیدگی طعم | ۳۷٪ بیشتر | خط پایه |
| حفظ بافت | ۲۸٪ سفتتر | ۱۵٪ نرمتر |
| سطح آنتیاکسیدانها* | افزایش ۱۹٪ | بدون تغییر قابل توجه |
وقتی سطح پلیفنولها را بررسی کردیم، افراد مکرراً اشاره داشتند که سبزیجات دودی طعم دودی متعادلتری دارند و نکتهای از طعم اومامی در آنها تقویت شده است. آنها این پدیده را ناشی از ترکیب ترکیبی به نام «گوئایکول» که از دود حاصل میشود با گلوتاماتهای طبیعی موجود در سبزیجات میدانستند. بادنجانها بهویژه جالب بودند — این سبزیجات حدود ۲۲ درصد بیشتر از نمونههای گوشت، این فنولهای فرار را جذب کردند. این نتیجه بهوضوح نشان میدهد که گیاهان ظاهراً ترکیبات دود را بسیار بهتر از محصولات حیوانی جذب میکنند. یافتههای کلی ما بسیار روشن است: دود دادن سبزیجات تنها برای افزایش مدت زمان تازگی آنها نیست؛ بلکه واقعاً طعم آنها را بهبود میبخشد، بافت آنها را بهصورت مطلوبی تغییر میدهد و سطح تغذیهایشان را فراتر از آنچه پختن معمولی (مانند قلیکردن) میتواند دستیابد، افزایش میدهد.
سه روش مطمئن برای پخت موفقیتآمیز سبزیجات مختلف وجود دارد. اول از همه، کیسههای فویل برای سبزیجات نرم مانند اسفناج یا گوجههای چerry عالی عمل میکنند. کافی است آنها را با مقداری روغن زیتون مخلوط کنید، ادویههایی را که در آن لحظه به نظر خوب میرسند اضافه کنید، شاید یک قطره آب لیمو یا سرکه نیز بزنید و سپس همه چیز را بهخوبی در فویل بپیچید. بخار درون کیسه محبوس میشود و از خشک شدن این سبزیجات ظریف جلوگیری میکند. هنگامی که با سبزیجات ریشهای سروکار دارید، هیچ چیز نمیتواند جای تابه چدنی را بگیرد تا پوستهای زرد طلایی و کاراملی روی آنها ایجاد شود. مقداری روغن در تابه بریزید، ادویهها را روی آنها بپاشید و بدون پوشاندن، آنها را بهآرامی بپزید. اما مراقب باشید؛ زیرا این سبزیجات اگر بدون نظارت باقی بمانند، بسیار سریع از حالت ایدهآل به سوی سوختن حرکت میکنند. برای گزینههای سفتتر مانند قارچهای پورتوبلو یا سlices ضخیم کدو سبز، معمولاً قرار دادن مستقیم آنها روی مشتی (گریل) راه حل مناسبی است. آنها را بهصورت سبک با روغن بپوشانید تا به مشتی چسبیده نشوند و حدود هر پانزده دقیقه یکبار آنها را بچرخانید. این کار به این منظور است که اطمینان حاصل شود سبزیجات بهطور یکنواخت دودی شده و در عین حال بافت اولیهشان حفظ میشود.
دستیابی به تعادل مناسب بین شدت دود چوب و ویژگیهای سبزیجات، تفاوت اساسی را در هنگام دود دادن سبزیجات ایجاد میکند. چوبهای میوهای سبک (مانند چوب سیب یا گلابی) برای گیاهان شیرینتری مانند ذرت و هویج عالی عمل میکنند و قند طبیعی آنها را برجسته میسازند، در حالی که طعم اصلی سبزیجات نیز بهخوبی حفظ میشود. برای سبزیجات غلیظتر مانند کدو تنبل یا بادنجان، چوب هیکوری با قدرت متوسط، عمق لازم را به ویژگیهای خاکیشان میبخشد بدون اینکه طعم آنها را سرکوب کند. با این حال، از استفاده از چوب مسکیت برای محصولات ظریف مانند کدو سبز یا گوجهفرنگیهای کوچک خودداری کنید؛ زیرا طعم قوی دود آن معمولاً بر طعم ذاتی این سبزیجات غلبه میکند نه اینکه با آنها هماهنگ شود. نکتهای مفید از سوی دوددهندگان باتجربه: همواره در صورت امکان از تراشهها یا تکههای چوبی که در کوره خشک شدهاند استفاده کنید. این چوبها تمیزتر میسوزند و دمای ثابتتری را درون جعبه دوددهنده حفظ میکنند؛ بنابراین هر بار که شخصی گریل را روشن میکند، نتایج بهتری به دست میآید.
سبزیجات بهترین عملکرد را در دمای بین ۲۲۵ تا ۲۷۵ درجه فارنهایت در فرآیند دود دادن دارند. این محدودهٔ ایدهآل شگفتانگیز عمل میکند، زیرا الیاف سخت را نرمتر میکند، قند طبیعی آنها را آشکار میسازد و اجازه میدهد نکتههای دودی بهخوبی در آنها نفوذ کنند. گوشت حاوی کلاژن است که تجزیهشدن آن بسیار زمانبر است، اما سبزیجات برای پخت در دستگاه دوددهنده به زمان نزدیک به این مقدار نیاز ندارند. اکثر سبزیجات ظرف حدود نیم ساعت تا حداکثر یک ساعت و نیم آماده میشوند. حفظ دمای مناسب در این بازه، باعث میشود سبزیجات نرم و لطیف شوند بدون آنکه از هم جدا شوند، رنگ طلایی زیبایی پیدا کنند بدون سوختن، و مقدار مناسبی از نکتهٔ دودی را جذب کنند بدون اینکه تلخی یا تلخمزه شوند. اگر دما از ۲۷۵ درجه فارنهایت فراتر رود، برگها شروع به سوختن کرده و طعم تلخ و نامطبوعی پیدا میکنند که هیچکس آن را دوست ندارد. اگر دما زیر ۲۲۵ درجه فارنهایت کاهش یابد، قندها بهدرستی کاراملیزه نمیشوند و همه چیز طعمی مسطح و نامتجانس خواهد داشت. تنظیم دقیق دما در اینجا، تبدیلکنندهٔ محصولات عادی باغبانی به غذایی است که گویی مستقیماً از آشپزخانهٔ یک رستوران لوکس آمده است.
وقتی به سبزیجاتی که برای دود دادن مناسب هستند فکر میکنیم، اساساً سه ویژگی باید در نظر گرفته شود: این سبزیجات باید بتوانند دود را به خوبی جذب کنند، قند طبیعی کافی برای کاراملیشدن در حین پخت داشته باشند و حتی در صورت پخت آهسته روی حرارت پایین نیز شکل خود را حفظ کنند. قارچهای پورتوبلو در بالاترین سطح این فهرست قرار دارند، زیرا آوندهای گسترده و باز و بافت نرم داخلی آنها دود را به خوبی جذب میکنند بدون اینکه از هم جدا شوند. فلفل دلمهای و بادنجان در رده بعدی قرار دارند، چرا که سطوح تخت و دیوارههای محکم آنها در برابر فرآیند دود دادن مقاومت میکنند و بهصورت خمیری درنیامده و از هم نمیپاشند. شیرینیپز و ذرت نیز انتخابهای عالیای هستند، عمدتاً به دلیل محتوای بالای قندشان که در حین دود دادن به طعم شیرین و فوقالعادهای تبدیل میشود، تقریباً شبیه طعم گوشت. سبزیجات ریشهای مانند هویج، چغندر و پارسِن میتوانند زمانهای طولانیتری دود داده شوند، اما معمولاً افراد آنها را ضخیمتر برش میزنند تا بیش از حد خشک نشوند. از سبزیجاتی با محتوای آب بالا مانند خیار یا گوجهفرنگی معمولی باید دوری کرد، زیرا این سبزیجات به سرعت از هم میپاشند. برای بهرهبرداری بیشتر از سبزیجات دود دادهشده، سبزیجاتی را انتخاب کنید که بافت یا چگالی قابل توجهی در گوشت خود داشته باشند. همچنین اگر با سبزیجاتی با پوست نازک مانند کدو سبز کار میکنید، پیچیدن آنها در فویل آلومینیوم به حفظ رطوبت کمک کرده و طعمها را در مجموع قویتر میکند.
قارچ پورتوبلو، فلفل دلمهای، بادمجان، سیبزمینی شیرین، ذرت، هویج، چغندر و پارسِن به دلیل توانایی جذب دود و کاراملیشدن، ایدهآل برای دود دادن هستند.
محدوده دمای بهینه برای دود دادن سبزیجات بین ۲۲۵ تا ۲۷۵ درجه فارنهایت است که جذب مناسب دود، کاراملیشدن و نرمشدن ایدهآل را فراهم میکند.
آمادهسازی سبزیجات برای دود دادن با سه روش انجام میشود: استفاده از کیسههای فویل برای سبزیجات نرم مانند اسفناج، قابلمههای چدنی برای سبزیجات ریشهای و دود دادن مستقیم روی شبکه برای سبزیجات محکم مانند قارچها.